Ispod planine Plješevice, na granici Bosne i Hercegovine i Hrvatske, nalazi se jedan od najvećih podzemnih vojnih aerodroma izgrađenih u Evropi. Jugoslavija ga je gradila dve decenije i u njega uložila oko šest milijardi dolara. Njegova vojna oznaka bila je “Objekat 505”, a javnosti je poznat kao aerodrom Željava.
Aerodrom Željava nalazi se nadomak Bihaća, a ime je dobio po selu na hrvatskoj strani granice. Izgradnja je počela 1948. godine, a završena je 1968. Za to vreme u planini je probijeno oko 3,5 kilometara tunela.
Kompleks je imao četiri ulaza, a svaki su štitila vrata teška 100 tona. Tri ulaza bila su prilagođena avionima, pa su lovci iz planine izlazili direktno na piste.
Piste ispred planine
Ispred kompleksa izgrađeno je pet asfaltnih pista. Njihova dužina kretala se od oko 2.050 do 2.780 metara.
U bazi su bile smeštene 124. i 125. lovačka eskadrila sa avionima MiG-21bis, kao i 352. izviđačka eskadrila sa avionima MiG-21R. Avioni su, dakle, mogli da ostanu skriveni unutar planine, a na pistu su izlazili tek kada je bilo potrebno.
Jugoslovenski NORAD
Na vrhu Plješevice nalazio se radar “Čelopek”, piše N1info.ba. Bio je srce jugoslovenskog sistema ranog upozoravanja, koji se često poredi sa američkim NORAD-om.
Iz Željave se nadziralo nebo nad velikim delom zemlje. Podzemna baza i radar na vrhu planine tako su činili jedinstvenu celinu.
Kraj u eksplozijama
Prilikom povlačenja Jugoslovenska narodna armija minirala je piste. Potom su 1992. godine snage takozvane Republike Srpske Krajine aktivirale još 56 tona eksploziva. Unutrašnjost tunela tada je teško oštećena.
Ono što je građeno dve decenije uništeno je za veoma kratko vreme.
Ruševine i opasnost
Danas su ostale ruševine koje privlače ljubitelje napuštenih mesta, a policija ih koristi za obuku pasa.
Čitavo područje je i dalje minirano. Major Vazduhoplovstva BiH poginuo je 2000. godine kada je, berući pečurke, aktivirao minu PROM-2. Posetioci ne bi smeli da napuštaju asfaltirane površine.
Ideja o novom aerodromu
U Bihaću postoji inicijativa da se jedna od pista ponovo koristi za lokalni aerodrom. Ideja za sada nije realizovana zbog nedostatka novca.
Tako jedan od najvećih vojnih projekata u istoriji regiona danas stoji između zaborava, mina i povremenih predloga da ponovo dobije namenu.
N1
