Najmanje 14 letova širom Evrope bilo je na meti dojava o bombama. Istražuje se mogućnost organizovane kampanje čiji je cilj izazivanje haosa i destabilizacija vazdušnog saobraćaja.
Evropski vazdušni saobraćaj već nekoliko dana suočava se sa talasom dojava o postavljenim bombama u putničkim avionima. Zbog bezbjednosnih prijetnji brojni letovi su preusmjereni, aerodromi su aktivirali vanredne procedure, a u pojedinim slučajevima angažovani su i vojni borbeni avioni.
Samo tokom četvrtka, 5. novembra, prijetnje su pogodile najmanje 14 letova širom kontinenta. Iako u dosadašnjim pregledima nijesu pronađene eksplozivne naprave, bezbjednosni stručnjaci upozoravaju da bi moglo biti riječi o koordinisanoj akciji.
Jedan od posljednjih incidenata dogodio se kada je avion kompanije Aer Lingus, koji je letio iz Dablina prema Rimu, zbog dojave o bombi preusmjeren u francusku vojnu vazduhoplovnu bazu Évreux. Letjelica je bezbjedno sletjela, a svih 151 putnik i šest članova posade prošli su bez povreda.
Slična situacija zabilježena je i na letu kompanije Finnair iz Helsinkija prema Rimu. Avion su tokom leta pratili italijanski vojni borbeni avioni, ali je bezbjedno stigao na planirano odredište.
Posebne mjere sprovedene su i u Bukureštu, đe je nakon dojave o bombi evakuisano gotovo 200 putnika iz aviona kompanije Wizz Air koji je stigao iz Milana. Rumunske bezbjednosne službe uključile su se u pregled letjelice.
Češke vlasti su, u međuvremenu, saopštile da su primile prijetnje koje se odnose na četiri aviona na letovima prema Pragu. Iako je policija procijenila da je vjerodostojnost dojava niska, najavljeni su detaljni pirotehnički pregledi.
Slični incidenti zabilježeni su i u Bugarskoj, dok je zbog bezbjednosnih prijetnji reagovalo i više drugih evropskih aerodroma.
Da li je riječ o hibridnom ratovanju?
Stručnjaci za vazduhoplovnu bezbjednost smatraju da broj incidenata, kao i činjenica da su pogođene različite avio-kompanije i države, otvaraju mogućnost da je riječ o organizovanoj kampanji.
Rhys Jones iz kompanije Osprey Flight Solutions upozorava da je neuobičajeno da se u jednom danu zabilježi toliko prijetnji, naročito kada nijesu usmjerene na jednu konkretnu kompaniju ili državu.
Njegov kolega Matthew Borie iznio je nekoliko mogućih objašnjenja. Prva mogućnost je da je početna dojava podstakla druge pojedince da je oponašaju. Druga je da iza više prijetnji stoji ista osoba ili organizovana grupa.
Treća mogućnost, koja izaziva posebnu zabrinutost, jeste takozvano hibridno ratovanje – oblik djelovanja kojim se, bez direktnog vojnog sukoba, nastoji destabilizovati društvo i institucije neke države.
Borie je ukazao i na mogućnost ruskog uticaja, s obzirom na to da su prijetnje usmjerene prema evropskim zemljama. Istovremeno je upozorio da Iran takođe sprovodi aktivnosti koje se mogu povezati sa hibridnim operacijama u pojedinim djelovima Evrope.
Ipak, za sada nema dokaza koji bi Rusiju, Iran ili bilo koju drugu državu direktno povezali sa aktuelnim prijetnjama.
Cilj bi mogao biti izazivanje haosa
Zajedničko svim ovim incidentima jeste njihov potencijal da izazovu ozbiljne poremećaje u evropskom vazdušnom saobraćaju, čak i kada se ispostavi da su dojave lažne.
Privremena zatvaranja aerodroma, preusmjeravanje letova, angažovanje vojnih aviona i evakuacije putnika stvaraju dodatne troškove i pritisak na bezbjednosne sisteme.
Istraga o porijeklu prijetnji je u toku, a evropske nadležne službe nastoje da utvrde da li je riječ o nizu nepovezanih incidenata ili o koordinisanoj operaciji.
Za sada je najvažnije da u pregledanim avionima nijesu pronađene eksplozivne naprave i da, prema dostupnim informacijama, u ovim incidentima nije bilo povrijeđenih.
