Političke prilike u Srbiji decenijama snažno utiču na cijeli region, a na Crnu Goru posebno. Ne samo zbog istorijskog konteksta, već prije svega zbog kontinuiranog političkog djelovanja Srbije prema Crnoj Gori i njenom unutrašnjem političkom prostoru. Danas je taj uticaj još neposredniji jer su prosrpski orijentisane partije prisutne u praktično svim ključnim polugama vlasti, a isti politički i identitetski obrazac postoji i u dijelu opozicije.
Zato rezultat izbora u Srbiji za Crnu Goru nije sporedna stvar. Promjena vlasti mogla bi, makar u početku, smanjiti intenzitet spoljnog političkog uticaja, dok bi nastavak sadašnje politike vjerovatno značio i nastavak postojećih obrazaca, posebno uoči parlamentarnih izbora u Crnoj Gori 2027. godine.
- Da li bi eventualna promjena vlasti u Beogradu mogla da dovede do drugačijeg odnosa Srbije prema Crnoj Gori, a kakve bi posljedice imao nastavak dosadašnje politike?
Ne očekujem da bi sama promjena vlasti u Srbiji donijela suštinski drugačiji odnos prema Crnoj Gori. Taj odnos nije nastao sa Vučićem i neće nestati njegovim odlaskom. On ima mnogo dublje istorijske, političke i identitetske korijene, a ozbiljan raskid sa tradicionalnim odnosom Srbije prema Crnoj Gori ne vidim ni u značajnom dijelu današnjih opozicionih snaga. I među njima su snažno prisutne nacionalističke i klerikalne politike, čak i kada se takve pozicije objašnjavaju potrebom da se pridobije dio biračkog tijela sa druge strane ideološkog spektra. Promjena vlasti zato sama po sebi ne znači i promjenu političke paradigme prema Crnoj Gori.
Promjena vlasti bi, međutim, u početku mogla značajno da smanji intenzitet pritiska. Nova vlast bi bila zaokupljena konsolidacijom prilika u Srbiji i vjerovatno ne bi odmah raspolagala tako centralizovanim političkim, medijskim i institucionalnim aparatom kakav je Vučić godinama gradio. Ali tu je i Srpska pravoslavna crkva, čiji politički i identitetski uticaj u Crnoj Gori ne zavisi od toga ko je trenutno na vlasti u Beogradu.
Dakle, mogu se promijeniti intenzitet, metode i akteri, ali ne očekujem da bi se sam odnos prema Crnoj Gori preko noći suštinski promijenio.
- Kako bi eventualni pad Vučića uticao na lidere DNP-a i NSD-a Milana Kneževića i Andriju Mandića?
Ne podjednako. Knežević je svoj politički odnos sa Vučićem učinio veoma neposrednim i personalizovanim, pa bi gubitak tog centra moći za njega predstavljao ozbiljniji politički problem. Morao bi da traži novi oslonac u Srbiji i novi narativ kojim bi objasnio tu promjenu.
Mandić je pokazao znatno veći kapacitet za političku adaptaciju. Viđeli smo koliko brzo može da prilagodi javni narativ novim okolnostima kada procijeni da mu je to politički potrebno.
Ali ovđe nije važan samo njihov odnos prema Srbiji, već i odnos vlasti u Srbiji prema njima. Politička, medijska i druga podrška iz Beograda godinama je bila važan faktor u crnogorskoj politici, posebno u izbornim periodima, a značajnu ulogu u tom prostoru ima i Srpska pravoslavna crkva, čiji uticaj nije vezan samo za jednu političku garnituru u Srbiji. Promjena vlasti u Srbiji zato bi mogla da utiče i na političku snagu DNP-a i NSD-a pred izbore 2027. godine. Ne očekujem, međutim, da bi Mandić i Knežević promijenili svoje temeljno političko vezivanje za Srbiju – prije će tražiti način da se prilagode novom centru moći u Beogradu, uz oslanjanje na crkvene i druge strukture koje taj odnos održavaju kontinuitetom.
- Postoji li rizik da izborni rezultati, naročito ako budu tijesni ili osporavani, izazovu novu političku krizu i nestabilnost u Srbiji, koja bi se mogla preliti na Crnu Goru i ostatak Zapadnog Balkana?
Rizik svakako postoji. Kampanja je pokazala visok stepen mobilizacije, masovnost i snažne emocije na obje strane, dok su očekivanja opozicije i studentske liste veoma visoka. Ako rezultat bude tijesan ili osporavan, posebno ako jedna strana proglasi pobjedu koju druga ne prihvati kao legitimnu, postoji prostor i za provokacije, incidente i produženu političku krizu.
Na Crnu Goru bi se takva kriza prije svega prelila politički – kroz medije, političku mobilizaciju, dodatno zaoštravanje identitetskih pitanja i djelovanje domaćih aktera koji su snažno vezani za jednu od strana u Srbiji.
Posebno bi bilo opasno ako bi unutrašnja kriza u Srbiji počela da se prebacuje na regionalne teme – Crnu Goru, Bosnu i Hercegovinu ili Kosovo. Za Crnu Goru je zato važno da ne dozvoli da njena unutrašnja politika postane produžetak postizborne borbe u Srbiji. Koliko je to realno očekivati u sadašnjoj političkoj konstelaciji u Crnoj Gori, drugo je pitanje, ali bi značajnu ulogu u ograničavanju takvih uticaja mogli imati i međunarodni partneri, posebno Evropska unija u kontekstu aktuelnog procesa integracija.
Vijesti
