U periodu nakon nasilne aneksije Crne Gore 1918. godine, represivni režim je sproveo masovna hapšenja i likvidacije. Prvobitna cifra od preko 250 uhapšenih i ubijenih u prvoj polovini 1920. godine kasnije je dostigla preko 2.000 suverenista, komita i civila. Kvantifikacija ovih žrtava ključna je za prikaz razmjera otpora otimanju crnogorske državnosti.
Tragedija u cetinjskom zatvoru (Bogdanov kraj)
Samo u tamnici u Bogdanovom kraju na Cetinju u jednom trenutku bilo je zatočeno 207 protivnika aneksije. Prilikom pokušaja bjekstva 15. jula 1920. godine, od 80 zatvorenika koji su jurnuli na stražu, 59 je uspjelo da pobjegne, dok je 11 smrtno stradalo (9 na licu mjesta, 2 u bolnici), a 6 je ranjeno.
Poginuli i smrtno stradali:
1. Jovan M. Jovanović (Bjeloši)
2. Dušan A. Vujović (Ožegovica)
3. Blažo P. Roganović (Prentin Do)
4. Blažo F. Krivokapić (Dobronjež Do)
5. Radovan Raičević (Miogost)
6. Mitar Sekulić (Bata)
7. Simo Đ. Krivokapić (Trešnjevo)
8. Đuro Čavor (Njeguši)
9. Nikola T. Vujović (Štitari)
10. Petar Vujović (Ožegovica) – preminuo u bolnici
11. Ilija Kašćelan (Njeguši) – preminuo u bolnici
Ranjeni:
12. Savo Martinović (Cetinje)
13. Nikola Radonjić (Zagarač)
14. Nikola Bigović (Kobilji Do)
15. Luka J. Ivanović (Cetinje)
16. Đuro D. Vušurović (Cetinje)
17. Bajo S. Perović (Izvori)
„Očajno stanje zatvorenika i njihovih porodica primoralo je neke od njih na očajan korak koji se je tragično svršio… Čim je straža otvorila vrata, zatvorenici su jurnuli da bježe, a Srbijanci su ubili 23 na mjestu… drugi, koji su bili ranjeni, pali su u ruke Srbijanaca, koji su ih dotukli.“
Okupacione snage su u periodu decembar 1919 – mart 1920. sprovele žestoku ofanzivu: do 7. marta 1920. ubijena su 22 komita, a čak 757 je uhvaćeno ili primorano na predaju (uključujući i odbjegle regrute).
Među istaknutim komitskim vođama koji su se predali ili bili uhvaćeni nalaze se:
1. Pop Ljubo Nikolić
2. Barjaktar Filip Krivokapić
3. Kapetan Simo Krivokapić
4. Kapetan Boško Ćetković
5. Jovo Zvicer
6. Kapetan Krsto Nj. Vujović
7. Kapetan Ilija J. Damjanović
8. Komandir Mato Todorović
9. Komandir Ibro Bulatović
10. Oficir Luka Popović
11. Poručnik Kosto Radović
12. Poručnik Ilija Kecojević
13. Kapetan Đuro Kapičić (Kapa)
14. Barjaktar Nikola Perović
Spisak 58 usprešno odbjeglih ustanika (15. jul 1920)
1. Nikola Perović
2. Vaso Krivokapić
3. Golub Roganović
4. Petar Gardašević
5. Nikola Stevović
6. Radovan Roganović
7. Vaso Roganović
8. Vuko Perišić
9. Lazar Mijanović
10. Dušan Mijanović
11. Jošo Popović
12. Jagoš Krivokapić
13. Đoko Krivokapić
14. Jovan Krivokapić
15. Todor Krivokapić
16. Ćetko Banićević
17. Blagoje Zvicer
18. Jovo Zvicer
19. Mitar Marković
20. Mitar N. Marković
21. Andrija Raičević
22. Dušan Vrbica
23. Milo Kašćelan
24. Andrija Paović
25. Pavle Kaluđerović
26. Petar Knežević
27. Periša Adžić
28. Filip Jovićević
29. Miloš Z. Krivokapić
30. Filip Krivokapić
31. Mitar I. Krivokapić
32. Mitar Nj. Krivokapić
33. Mitar R. Perišić
34. Milo Lipovina
35. Andrija Vujić
36. Milutin Drašković
37. Pavle Gardašević
38. Marko Vujović
39. Mihailo S. Vujović
40. Radovan Vujić
41. Jošo Vujić
42. Krsto Pravilović
43. Vuko Vujošević
44. Milan Milić
45. Mato Popović
46. Mašan Popović
47. Živko Popović
48. Jovan Peraš
49. Lazar Jovanović
50. Dušan Krivokapić
51. Nikola Krivokapić
52. Jovan Živković
53. Pero Popović
54. Mitar J. Popović
55. Boško P. Popović
56. Baćo Đ. Popović
57. Ilija Krivokapić
58. Bajo Banićević
Izvor:
• DACG (Državni arhiv Crne Gore), Okružni sud Cetinje, V-1920-144-150, fascikla 110.
• „Nekoliko stranica iz krvavog albuma Karađorđevića – Dokumenta o zločinima Srbijanaca u Crnoj Gori“, Rim, 1921, str. 17.
• Dr Šerbo Rastoder, „Skrivana strana istorije“, Tom II, drugo izdanje, Cetinje–Podgorica, 2005, dok. br. 701 i 702, str. 860–864.
preuzeto sa: https://t.me/only_montenegro/1095
