Garašaninov program (1844)
U Načertaniju Ilije Garašanina Crna Gora se posmatra kroz optiku srpskih političkih aspiracija, uz preporuku slanja povjerljivika i finansijske podrške kao poluga uticaja.
• Strategija destabilizacije i Marko Miljanov (1885)
Nakon Berlinskog kongresa (1878), beogradski krugovi oko Milutina Garašanina (sin Ilije Garašanina) razradili su plan unutrašnje destabilizacije Crne Gore. Cilj je bio privesti ili iseliti istaknute vojvode (Peka Pavlovića, Jola Piletića, Maša Vrbicu) kako bi se oslabila vojna kohezija i stvorila opozicija kralju Nikoli. U referatu kralju Milanu od 12. maja 1885. godine, ministar Garašanin razmatra ove ciljeve i uspostavljanje veze s Markom Miljanovom preko Mehmeda Sadikovića.
• Jole Piletić: Apanaža i izbjeglički vapaj (1893)
Strategija je dobila konkretnu finansijsku dimenziju: 1893. godine serdaru Jolu Piletiću povećana je mjesečna pomoć na 150 dinara za „zasluge za srpstvo“. Surovu zavisnost od beogradskih apanaža oslikava njegov vapaj upućen predsjedniku vlade Savi Grujiću:
„Ja vas kumim bogom i vašom čašću, da izvolite narediti blagajniku da mi se pošalje izdržavanje… jer ja nemam ni od kuda druge pomoći, već mi je ovo sve, a mislim da nije pravo niti je razlog da kod određenog mi izdržavanja umrem od gladi.“
• Propagandne knjige emigracije (1898)
Nakon obnove diplomatskih odnosa (1897), Glavni odbor crnogorske emigracije izdao je 1898. godine knjigu Nekoliko krvavih slika iz albuma Petrović-Njegoševog doma. Prema istraživanjima Danila Radojevića i Dragana B. Perovića, ovaj neprijateljski spis protiv dinastije finansirao je Milan Obrenović radi političke borbe protiv knjaza Nikole.
• Odsek na Krfu i subverzija (1916–1917)
Prema podacima Radoslava Rotkovića i Božidara Boža S. Vukovića, Ministarstvo inostranih dela Srbije formiralo je novembra 1916. godine Crnogorski odsek (pod vodstvom Svetozara Tomića) sa zadatkom suzbijanja uticaja kralja Nikole. U proljeće 1917. godine u Ženevi je pokrenut Odbor za ujedinjenje (uz finansiranje srpske vlade od 2.500 franaka), koji je kroz list Ujedinjenje širio falsifikovane narative o tajnom ugovoru Crne Gore i Austro-Ugarske.
Izvori:
D. Stranjaković, R. Ljušić, V. Vojvodić; Akademik Danilo Radojević, „Udio emigracije u uništenju crnogorske države“; Arhivska građa MID Srbije (1883–1893); Radoslav Rotković, Velika zavjera protiv Crne Gore; Božidar Božo S. Vuković, Rat Crne Gore protiv Turske i Bugarske…, Cetinje, 1971.
Izvor: https://t.me/only_montenegro/1107
