Težak poraz republikanaca na američkim izborima za Kongres ubrzao je udaljavanje evropskih ultradesničarskih partija od Donalda Trampa. Nekadašnji politički uzor postaje sve veći teret, a njegovi evropski saveznici pokušavaju da sačuvaju političke poene i izbjegnu odgovornost za podršku njegovoj politici.
Evropska krajnja desnica sve više se distancira od Donalda Trampa. Ono što je do juče predstavljalo političku prednost i simbol pripadnosti međunarodnom konzervativnom pokretu, nakon teškog poraza republikanaca na američkim međuizborima pretvara se u ozbiljan politički rizik.
Rezultati izbora u Sjedinjenim Američkim Državama, na kojima su demokrate ostvarile veliki uspjeh, posebno u tradicionalno republikanskim sredinama poput Teksasa, Kanzasa i Misisipija, dodatno su oslabili politički uticaj američkog predsjednika. Evropski desničarski lideri, koji su ranije rado isticali bliskost sa Trampom, sada nastoje da naprave što veću distancu.
Promjena nije nastala preko noći. Trampovi trgovinski nameti evropskim državama, prijetnje Grenlandu, rat protiv Irana i rast troškova života već su ozbiljno narušili odnose sa evropskim političkim pokretima koji svoju popularnost grade na obećanjima o zaštiti nacionalnih interesa, suvereniteta i ekonomskog standarda građana.
Dodatni problem za evropske saveznike predstavlja činjenica da Trampova otvorena podrška pojedinim političarima više ne garantuje izborne poene. Naprotiv, slučajevi mađarskog premijera Viktora Orbana i srpskog predsjednika Aleksandra Vučića pokazali su koliko takva podrška može postati politički nezgodna.
MELONI VIŠE NE ŽELI DA BUDE TRAMPOV POLITIČKI SAVEZNIK
Jedan od najupečatljivijih primjera udaljavanja od Trampa dolazi iz Italije, đe je premijerka Đorđa Meloni ranije važila za jednog od njegovih najbližih evropskih partnera.
Međutim, odnosi su počeli da se pogoršavaju nakon što je postalo jasno da Trampova politika sve više opterećuje i njene političke pozicije. Dodatne tenzije izazvale su njegove izjave protiv pape, nakon što je poglavar Rimokatoličke crkve kritikovao bombardovanje Irana.
Meloni je njegove riječi ocijenila neprihvatljivim, na šta je Tramp odgovorio izražavanjem razočaranja i ličnim napadima na italijansku premijerku.
Sukob je dodatno produbljen u junu, kada se Tramp javno narugao Meloni, tvrdeći da ga je molila za zajedničku fotografiju na samitu G7 i da je na to pristao iz sažaljenja. Italijanska premijerka uzvratila je porukom da Italija nikoga ne moli i da je Tramp izmislio takvu priču.
Promjena tona vidljiva je i u izjavama drugih italijanskih političara. Potpredsjednik vlade i lider Forca Italije Antonio Tajani poručio je da oni nikada nijesu bili trampisti i da Meloni nije dio pokreta MAGA, već da su italijanski konzervativci.
Takve izjave posebno su zanimljive imajući u vidu da su isti politički krugovi ranije otvoreno pokazivali simpatije prema američkom predsjedniku.
FRANCUSKA DESNICA: TRAMPOV PORAZ NAS SE NE TIČE
U Francuskoj, đe se Marin Le Pen i njen Nacionalni savez nadaju osvajanju predsjedničke funkcije na izborima narednog proljeća, nastoje da jasno razdvoje sopstvene političke ambicije od američkih izbornih rezultata.
Lider stranke Žordan Bardela odbacio je mogućnost da bi poraz republikanaca mogao imati ozbiljnije posljedice po francusku desnicu. Istakao je da istraživanja javnog mnjenja njegovu političku opciju stavljaju u poziciju favorita i da birači u različitim državama odlučuju na osnovu sopstvenih okolnosti.
Bardela je ranije sa oduševljenjem pozdravljao Trampov povratak u Bijelu kuću, predstavljajući ga kao pobjedu političke slobode i promjenu koja bi mogla uticati na demokratije širom svijeta.
Sada, međutim, poručuje da nije američki birač i da se drugi mandat Trampa značajno razlikuje od njegovog prvog, posebno kada je riječ o spoljnoj politici.
I u Nacionalnom savezu pokušavaju da odgovornost za američki izborni poraz prebace na rat protiv Irana. Luj Alio, potpredsjednik stranke i gradonačelnik Perpinjana, smatra da Tramp plaća cijenu vojne avanture na Bliskom istoku i intervencionističke politike.
Takvo objašnjenje omogućava francuskoj krajnjoj desnici da izbjegne suočavanje sa sličnostima između sopstvenog političkog programa i Trampove agende, naročito u oblasti migracija i nacionalnog identiteta.
AFD I VOX TAKOĐE PRAVE DISTANCU
Sličan pristup primjetan je i u Njemačkoj. Alis Vajdel, kopredsjednica Alternative za Njemačku (AfD), poraz republikanaca povezala je sa Trampovim odustajanjem od obećanja da neće voditi intervencionističku spoljnu politiku.
Prema njenoj ocjeni, američki birači kaznili su republikance zbog rata protiv Irana i njegovih posljedica.
U Španiji je lider Voksa Santijago Abaskal pokušao da umanji značaj američkih rezultata, podsjećajući da predsjedničke stranke često gube podršku na izborima za Kongres tokom mandata.
Abaskal je poručio da se nalazi u Sijudad Realu, a ne u Mičigenu, i da ne namjerava da komentariše izbore u drugoj državi.
Njegova izjava predstavlja vidljiv odmak od ranijeg entuzijazma kojim je Voks podržavao Trampov politički povratak.
FARADŽ PRIZNAO RAZMJERE PORAZA
Distanciranje od Trampa nije ograničeno samo na Evropsku uniju.
U Velikoj Britaniji, Najdžel Faradž, lider Reform UK, priznao je da je riječ o potpunom i ubjedljivom porazu republikanaca, iako je prethodno umanjivao mogućnost velike pobjede demokrata.
Faradž smatra da su brojni mlađi birači, koji prate desničarske influensere i podržavali su Trampa 2024. godine, sada glasali za demokrate.
Kao jedan od ključnih razloga naveo je rat protiv Irana, njegovo produžavanje i rast cijena goriva.
POLITIČKA BLISKOST VIŠE NIJE PREDNOST
Džeremi Klif iz Evropskog savjeta za spoljne odnose (ECFR) ocjenjuje da privlačnost Trampovog političkog modela među evropskom radikalnom desnicom nije počivala samo na ideološkoj bliskosti.
Važan motiv bila je i želja evropskih lidera da se predstave kao saveznici politički uspješnog pokreta i da budu na strani pobjednika.
Sada, kada je Trampov politički uticaj oslabljen, a njegova administracija pokazuje da ne može uvijek da pruži očekivanu podršku evropskim partnerima, takva veza postaje mnogo manje privlačna.
Ipak, upozorava Klif, udaljavanje od američkog predsjednika ne znači da su evropske ultradesničarske partije odustale od njegovih političkih ideja. One i dalje mogu zagovarati slične stavove o migracijama, nacionalnom identitetu i odnosu prema međunarodnim institucijama, ali bez otvorenog vezivanja za Trampa.
Postoji i opasnost da će politički centar i ljevica iskoristiti raniju bliskost desničarskih lidera sa američkim predsjednikom, predstavljajući ih kao poslušnike političara čije odluke nanose štetu sopstvenim biračima.
Trampov evropski problem, dakle, nije samo gubitak popularnosti. Mnogo ozbiljnije pitanje za njegove nekadašnje saveznike jeste da li će politička bliskost sa njim, umjesto prednosti, postati izborni teret u godini u kojoj ih očekuju važne političke bitke.
Izvor: EL PAÍS – analiza Íñiga Domíngueza, Daniela Verdúa i Ignacija Farize. Tekst je novinarski prerađen i prilagođen za objavu na portalu VOM.
